Roberto Rodríguez, ao BNG: “De tanto dicirlle ‘si’ a Pedro Sánchez estanlle a dicir sempre ‘non’ a Galicia”

“De tanto dicirlle ‘si’ a Pedro Sánchez estanlle a dicir sempre ‘non’ a Galicia. Díganlle non e empecen hoxe por esta transferencia da AP-9”, instou o deputado do Grupo Popular, Roberto Rodríguez, ao BNG, a quen acusou de “rebentar” a vontade dos galegos “a cambio de nada”.

Tras denunciar que “pretenden que paguemos o que ten que pagar o Estado”, fixo fincapé en que Galicia quere a transferencia da AP-9, pero “non sobre a base dun pacto de traidores” que, logo de 70 prórrogas e 30 meses de boicot, rebaixa con aleivosía e nocturnidade, o acordo acadado por unanimidade neste Parlamento “ata límite inasimilables por humillantes”. “Acoitelan –engadiu- a Galicia polas costas”.

Foi en 2023, cando a Cámara galega aprobaba, por cuarta vez e co voto a favor de todos os grupos, solicitar a transferencia á nosa Comunidade da competencia sobre a xestión de dita autoestrada. O texto impoñía ao Estado a obriga de asumir os principais costes da concesión; isto é: as repercusións económicas e financeiras dos convenios en vigor, das actuacións en infraestruturas xa comprometidas e as necesarias no futuro, así como tamén, a dotación económica necesarias para ampliar as bonificacións e eliminar o incremento extraordinario do 1% durante 20 anos. Así, a nosa Comunidade recibiría, como o País Vasco ou Cataluña, “unha AP-9 libre de cargas”.

Pero no texto aprobado onte no Congreso –que o deputado popular cualificou do “colmo da desvergonza e a indignidade” de socialistas e nacionalistas-, desaparecen as condicións fixadas na Proposición de lei orixinal. “É un fito –continuou- da indignidade política”.

Para Roberto Rodríguez, os nacionalistas pasaron de asinar, no ano 2000, “o pacto de perdedores”, co que investiron presidente a Pedro Sánchez, a asinar un pacto de traidores, para “consumar a maior das traizóns a Galicia: “Logo de seis anos e medio, o que temos é a AP-9 máis cara da historia e o único gratuíto é o apoio do BNG a Sánchez”.

Así, dixo que o BNG quedou inhabilitado para falar de credibilidade e dignidade con este acordo: “Non sei se seguen a ser nacionalistas, pero nacionalistas galegos, non”. “Que ten ocorrido –preguntou Roberto Rodríguez- para que hoxe vaian votar en contra de vostedes mesmos?”.

O PPdeG esixe ao BNG que elixa entre ser “o socio necesario máis barato” de Sánchez ou defender a democracia

O PPdeG esixiu ao BNG que elixa entre ser “o socio necesario máis barato” de Pedro Sánchez ou defender a democracia. Neste sendo, a presidenta de NNXX de Galicia e deputada do Grupo Popular, Nicole Grueira, acusou aos nacionalistas a estar “cegos, xordos e mudos” ante un goberno cercado pola corrupción: “Cegos ante as evidencias incontestables, xordos ante os que reclaman exemplaridade e mudos ante os que demandan explicacións”.

A través dunha proposición non de lei, que foi aprobada, hoxe, na Cámara galega, a representante popular avogou pola urxencia de reafirmar o compromiso coa exemplaridade, o respecto institucional e a defensa dos principios que sustenta o Estado de Dereito. Unha urxencia que vén motivada pola sucesión de investigacións xudiciais e tramas de corrupción está a provocar unha crecente inquietude social e un evidente deterioro da credibilidade pública. “Unha macrocausa de corrupción”, apuntou, con 15 sumarios, 19 delitos e case un cento de investigados.

Nicole Grueira incidiu en que a iniciativa “non vai de siglas”, senón do respecto á democracia e da confianza nas institucións e no labor da política. E é que, tal e como salientou, “non podemos normalizar” que, por primeira vez na historia democrática deste país, un ex presidente do Goberno se sente no banco dos acusados por presunta organización criminal, tráfico de influencias e falsidade documental; nin se condene, tamén por primeira vez, a un fiscal xeral do Estado.

UN GOBERNO QUE NON REPRESENTA A NINGUÉN
Do mesmo xeito, instou aos grupos da oposición a “elixir co seu voto” se están coa Unidade Central Operativa (UCO), cos xuíces que perseguen o delito e coa democracia ou se, pola contra, con quen intenta boicotear a UCO, sobornar fiscais ou perseguir a xuíces.

“Cando a corrupción acurrala ao PSOE a culpa é da xustiza e dos periodistas que destapan todas estas tramas e irregularidades”, sinalou a deputada popular, quen remarcou que nun Estado de Dereito nin os xuíces nin os fiscais nin os xornalistas son os adversarios políticos.

Segundo salientou, o Goberno central xa non representa a ninguén, nin á xuventude nin ao conxunto da cidadanía, porque “está máis preocupado en atender os seus escándalos de corrupción que os problemas de todos”. “Que pode esperar a xuventude galega do PSOE, acurralado pola corrupción e do BNG, quen mellor defende a Sánchez”, salientou.

O PPdeG di que o esforzo inversor na catedral de Santa María de Lugo é o “claro exemplo” do compromiso do Goberno galego coa cidade

O PPdeG salientou que o esforzo inversor do Goberno galego na catedral de Santa María de Lugo é o “claro exemplo” do seu compromiso firme coa cidade. Así, a deputada do Grupo Parlamentario Popular, Cristina Sanz, puxo en valor os máis de 2,5M€ que a Xunta leva destinados ao proxecto de conservación e rehabilitación “deste gran valor patrimonial e cultural”.

Tras a finalización dos traballos de reparación e eliminación das humidades existentes na cabeceira da catedral, onde se sitúa a capela da Virxe dos Ollos Grandes; a deputada popular informou de que se avanzará coa restauración do cadeirado do coro lígneo de Francisco de Moure –cunha antigüidade de máis de 400 anos e formado por un total de 66 cadeiras-. O proxecto atópase, actualmente, en fase de licitación –o prazo para presentar ofertas vén de rematar a finais do mes de maio- e conta cun investimento superior os 285.000 euros.

Tal e como apuntaron, está pendente de licitación a rehabilitación dos espazos da panda oeste do claustro da catedral de Lugo. Unha actuación, subliñaron os deputados populares, coa que se acometerá a mellora da accesibilidade a da eficiencia enerxética, a posta en valor do espazo abovedado e a recuperación do espazo para a usos culturais. O Goberno galego prevé nestes traballos un investimento de preto de 1,8M€.

Segundo recordou Manuel Mato, este conxunto de actuacións de conservación, restauración e rehabilitación forman parte do Plan catedrais de Galicia do Goberno galego e cofinanciado polo programa Galicia FEDER 2021-2027. “O obxectivo é devolverlle todo o seu esplendor a esta xoia artística para que siga sendo un foco vivo de cultura, devoción e turismo”, finalizou.

Nesta liña, o Grupo Popular vén de rexistrar unha pregunta oral para que o Goberno galego informe de todo o traballo desenvolvido ata o momento na liña de protexer e conservar este “extraordinario testemuño da evolución da arquitectura relixiosa”.

Paula Prado pon en valor a Galicia que cumpre cunha administración de xustiza eficaz, pese aos “atrancos do Goberno central”

A secretaria xeral do PPdeG e viceportavoz do Grupo Parlamentario Popular, Paula Prado, puxo, hoxe, en valor a Galicia que cumpre cunha administración de xustiza eficaz, pese aos “atrancos do Goberno central” ao impor unha lei estatal sen consenso, de xeito precipitado e sen orzamento.

Así, afeou o “modus operandi” do Executivo central, ao non destinar nin un só euro ás comunidades, que son as que teñen as competencias nesta materia, por atrasar a posta a punto das ferramentas informáticas e por negarse a crear as prazas necesarias de xuíces, fiscais e letrados. Fronte a isto, remarcou que “Galicia cumpre” ao investir preto de 10M€ e poñer en marcha unha nova oficina xudicial. Nesta mesma liña, Paula Prado fixo fincapé no bo funcionamento da xustiza en Galicia. Neste senso, referiuse á redución, este ano, dun 3,5% dos asuntos pendentes en trámite, grazas ao incremento dun 4% da capacidade de resolución das unidades xudiciais.

Do mesmo xeito, a viceportavoz popular recordoulle aos independentistas galegos que as competencias en materia de planta xudicial son as fixadas pola Lei orgánica do poder xudicial, unha norma estatal, sinalou Paula Prado, que o BNG apoiou. Avogou por un incremento do número de xuíces, fiscais e letrados “porque son os que fan falta”; e lamentou a promesa incumprida do Goberno central de crear 19 prazas de xudicatura.

Ao mesmo tempo, afeou a hipocrisía do BNG, que pide respectar de forma escrupulosa a separación de poderes, cando apoia a un Goberno central que “ataca as resolucións xudiciais” e a xuíces. Segundo Paula Prado, os independentistas danlle “o ‘si’ a cambio de nada para Galicia” a un goberno acurralado pola corrupción –15 causas xudiciais, 94 investigados e 19 tipos de delito que cercan ao PSOE-.

O PPdeG cualifica o acordo de PSOE, BNG e Sumar para a transferencia da AP-9 a Galicia como “un pacto de traidores”

O PPdeG tacha o novo acordo do PSOE, BNG e Sumar para a transferencia da Autoestrada do Atlántico (AP-9) a Galicia como un “pacto de traidores” ao rebaixar o acordo acadado por unanimidade no Parlamento de Galicia. Con este novo texto, “Pedro Sánchez pretende aforrar unha vez máis a costa do peto dos galegos e galegas” e Galicia “quere a transferencia da AP-9, pero sobre a base da vontade expresada na Cámara, non a calquera prezo”, sinalan os deputados galegos no Congreso, que esixen “os recursos económicos necesarios” para a súa xestión.

Así o reclamaron hoxe na Comisión de Transportes no Congreso dos Deputados, na que o PP votou en contra do ditame da ponencia sobre a Proposición de Lei Orgánica de transferencia da titularidade e competencias da AP-9 á nosa Comunidade. O deputado galego Celso Delgado insistiu en que o texto acordado por PSOE, BNG e Sumar “só evidencia o interese destes grupos en marxinar ao principal partido de Galicia, que goberna na comunidade autónoma e ten maioría no Parlamento de Galicia, sendo tamén a primeira forza no Congreso dos Deputados”.

Delgado remarcou en que a solución na AP-9 pasa polo rescate e a transferencia da xestión da autopista, defendendo que se “deben manter todos os compromisos adquiridos”, tal e como constaba, reiterou, “no aprobado por unanimidade en Galicia”.

Referiuse tamén a que o BNG traizoou o mandato do Parlamento galego coa firma das emendas transaccionais ao articulado, “cunha manobra política e moi desleal”. Isto amosa a “hipocrisía” dos nacionalistas e independentistas galegos por “votar dunha maneira en Galicia e doutra en Madrid”. “Onde está a coherencia da que tanto presume o BNG?”, engade o deputado popular.

RECURSOS ECONÓMICOS 

Neste sentido, o PPdeG incide en que a transferencia da AP-9 debe vir acompañada dos recursos económicos necesarios para a súa xestión e manter todos os compromisos adquiridos. Por iso, Celso Delgado demandou unha vez máis que se “respecten os termos esencias aprobados unanimemente polo Parlamento de Galicia”, asegurando que a transferencia da AP-9 se realice coas responsabilidades financeiras delimitadas, sen “trampa nin cartón e sen riscos ocultos para Galicia”.

A transferencia a Galicia da autopista debe vir acompañada de dous requisitos. Por unha parte, o Goberno de Pedro Sánchez debe seguir financiando os compromisos adquiridos, dotando á Xunta de medios financeiros para ampliar as bonificacións das peaxes nun vial cuxa concesión a Audasa remata en 2048, salvo que o Tribunal de Xustiza da Unión Europea ditamine o contrario.

Ademais, a transferencia da AP-9 debe “suprimir” o incremento tarifario do 1% anual que Audasa aplica desde 2019 en concepto de compensación económica polas obras de ampliación da Ponte de Rande e da circunvalación de Santiago, unha actualización que se manterá por un período de 20 anos e que foi acordada na época do expresidente Zapatero. “O texto remitido desde o Parlamento de Galicia instaba ao Estado a amortizar esa subida”, di Delgado.

INDICIOS DE INCONSTITUCIONALIDADE

De feito, as emendas propostas á Proposición de Lei Orgánica pretenden crear unha “aparencia de cumprimento da pretensión de Galicia de transferencia no competencial, pero con matices e trampas importantes no económico”, afirma Delgado. “O enfoque destas emendas presenta serios indicios de inconstitucionalidade”, xa que non se transfire inmediatamente a autopista e as súas competencias, senón que obriga ao Estado e a Galicia a acordar as condicións concretas do traspaso, “o cal é incorrecto”, remarca.

DICTAME DA COMISIÓN EUROPEA

Do mesmo xeito, o PPdeG amosa a súa preocupación ante a desaparición neste acordo dunha disposición na que se obrigaba ao Goberno de Sánchez a asumir as obrigas económicas e financeiras en caso de que se declarase a nulidade das prórrogas mediante as cales se acordou a ampliación do período concesional. “Ante o escenario derivado do ditame da Comisión Europea e no que se cuestiona o cumprimento da normativa comunitaria de contratación pública, a supresión desta disposición podería prexudicar enormemente a Galicia”, reiteran.

Recordan tamén que a Comisión Europea advertiu, ademais, de que España podería ser levada ante o Tribunal de Xustiza da Unión Europea se non adopta as medidas oportunas. “Trátase dun asunto de enorme transcendencia para Galicia”, conclúen.

A caída do imperio sanchista

JOSÉ MANUEL BARREIRO
O PSOE enfróntase á súa maior crise política e moral en décadas. O que Pedro Sánchez presentou como un proxecto de renovación democrática converteuse

Continue reading

O PPdeG destaca que preto de 240 alumnos de 0 a 3 anos disporán no curso 2026-2027 de educación gratuíta na zona sur de Lugo

A voceira de Política Social e Igualdade do Grupo Popular e vicepresidenta primeira do Parlamento, Raquel Arias, puxo en valor que 239 nenas e nenos de 0 a 3 anos dos concellos da zona sur de Lugo disporán no vindeiro curso, 2026-2027, de atención educativa gratuíta. Preto de 3.600 alumnos cursarán o primeiro ciclo de Educación Infantil na provincia a partir do 4 de setembro.

O prazo para formalizar a matrícula nas escolas infantís autonómicas rematou o pasado venres, 12 de xuño. Este ano, como novidades, a Xunta aumentou a baremación para as familias nas que traballan os dous proxenitores ou o único proxenitor, no caso das monoparentais. Ademais, os fillos das vítimas de violencia de xénero tiveron acceso prioritario.

Recentemente, Raquel Arias visitou a Galiña Azul de Pantón, que para o curso 2026-2027 conta cun total de 20 prazas. Durante a súa visita, destacou que todos os concellos da comarca dispoñen de recursos de conciliación.

“NIN UN SÓ CÉNTIMO DO GOBERNO CENTRAL”
A voceira popular lembrou, así mesmo, que o vindeiro curso será o quinto na Comunidade no que a educación infantil será gratuíta para todo o alumnado e en todas as escolas, con independencia da súa titularidade, grazas a un investimento, por parte da Xunta, de máis de 68M€ anuais de fondos propios.

Esta medida, que supón para os fogares un aforro de arredor de 4.000 euros, leva a Galicia a liderar, por terceira vez consecutiva, a taxa de escolarización de 0 a 3 anos, con case un 65% e 15 puntos por riba da media nacional.

Arias lamentou que Goberno central “segue sen aportar ni un só céntimo para apoiar a conciliación dos galegos”, a pesar de que, na Conferencia de Presidentes celebrada en xuño de 2025, Pedro Sánchez se comprometeu a repartir 175M€ de fondos europeos para a gratuidade de 0 a 3 anos. “Unha cantidade insuficiente, pero é que nin sequera recibimos eses cartos. É máis: non se sabe canto lle corresponde a cada comunidade deses fondos, nin existe unha data real para a súa chegada”, criticou a deputada popular.

Cómpre lembrar que Galicia foi pioneira en facer gratuítas todas as escolas infantís, tanto as da Xunta como as dos concellos, as de iniciativa social e as de titularidade privada. Deste xeito, máis de 32.000 familias poden levar aos seus fillos a escola infantil que elixan, con atención educativa de balde oito horas ao día e once meses ao ano.

O PPdeG destaca o éxito do Bono Activa Comercio en Ourense, con preto 900 negocios adheridos e 1,7M€ en compras realizadas

O PPdeG destacou o éxito do Bono Activa Comercio na provincia de Ourense, ao acadar, nesta edición, 897 establecementos adheridos e 24.636 bonos descargados. Unhas cifras que se traducen nun impacto económico inmediato para a provincia de preto de 400.000€ en descontos mobilizados e un volume de negocio de case 1,7M€ en compras realizadas.

Durante unha visita a varios establecementos de Xinzo de Limia, os deputados do Grupo Parlamentario Popular, Cristina Campero e Miguel Viso, puideron comprobar a “excelente acollida” que esta iniciativa ten entre comerciantes e consumidores. Tal e como remarcaron, o Bono Activa Comercio, impulsado pola Xunta de Galicia, sitúase, ano tras ano, como un dos programas máis valorados pola súa “repercusión directa nas familias, nos autónomos e no mantemento do emprego”.

Tal e como dixo a deputada popular, en concellos como o de Xinzo de Limia, onde o comercio de proximidade supón un piar fundamental para a actividade económica, “este tipo de iniciativas contribúe a xerar consumo e confianza”. Pola súa banda, Miguel Viso puxo o foco na capacidade do programa para revitalizar as vilas do interior e favorecer a competitividade dos pequenos negocios fronte ás grandes plataformas: “Cada compra feita nun establecemento local é unha aposta polo emprego, pola vida das nosas rúas e polo futuro do rural galego”.

UNHA MEDIDA EFICAZ DE APOIO AO PEQUENO COMERCIO
O Grupo Popular destacou a aposta continuada da Xunta de Galicia por este programa, que, para a edición deste 2026, contou cun orzamento inicial de 2,5M€ e coa previsión de mobilizar máis de 8,5M€ en vendas en toda Galicia. Tal e como explicaron, os bonos permiten descontos directos de ata 30€ por persoa nas compras realizadas nos establecementos adheridos.

Os representantes populares remarcaron, tamén, que a Xunta continuará impulsando políticas activas de apoio ao comercio de proximidade, co obxectivo de fortalecer o tecido económico local, fixar poboación e garantir a vitalidade social e comercial dos concellos galegos.

Rueda apela ao modelo da ‘Galicia do si’ fronte ao “disparate” do Goberno de Sánchez e reivindica a Feijóo como o presidente “que España necesita”

O Pino, 13 de xuño de 2026. O presidente do PPdeG, Alfonso Rueda, reivindica Galicia como “illa de normalidade” fronte ao “disparate, a loucura e as noticias que nos fan baixar a cabeza”, augurando que o Goberno de Sánchez “remate canto antes”, tralos casos de corrupción que acurralan ao Executivo. Para o cambio, espera que os galegos e galegas lle dean o mellor resultado nas urnas ao próximo presidente de España, o líder do PP nacional, Alberto Núñez Feijóo, a quen o país, dixo “necesita máis que nunca”.

Así o manifestou esta mañá ante os 4.500 asistentes á tradicional Romaría Popular do Pino, na Área Recreativa da Magdalena deste concello coruñés. Alí animou aos galegos e galegas a “non fallarlle” a Alberto Núñez Feijóo, de quen destacou a súa “dignidade e resistencia, construíndo un partido que gaña todas as eleccións”. Ademais, lembrou os beneficios de que España teña un presidente galego, fronte a situación actual coa que “non hai ninguén ao temón, nin un presidente nin un ministro co que se poida falar e debater das cousas que importan a Galicia”. Para o presidente do PPdeG, a solución pasa polo cambio, con Alberto Núñez á fronte do Executivo central, “porque España necesita limpeza, decencia, dirección e sentidiño”.

GALICIA, LUGAR CONFIABLE PARA OS INVERSORES ESTRANXEIROS

Durante a súa intervención, quixo agradecer o apoio recibido para “seguir facendo a Galicia do si, onde os servizos funcionan”. Fixo referencia á sanidade pública pioneira, ao impulso sen precedentes na construción de vivenda, á educación gratuíta dende a escola infantil ata a universidade ou a captación de inversións estranxeiras. Neste último punto, agradeceu ao alcalde de Ferrol, José Manuel Rey, a súa complicidade para que o xigante chino SAIC elixise Galicia para levantar a súa primeira fábrica europea de automóbiles eléctricos. “Todo isto é posible porque ven Galicia como un lugar confiable”, subliñou Rueda.

Pola contra, lamentou que “os do non”, o BNG, “sigan facendo o de sempre, opoñéndose a todo por sistema e pretendendo que Galicia sexa unha terra sombría”. Mentres, o PPdeG, dixo, “seguirá impulsando a Galicia Calidade, que avanza con sentidiño, humildade e sen faltar ao respecto, pero sendo firmes nas conviccións”. Así, puxo en valor o modelo da Galicia que goberna, “que abre os brazos ao mundo, que recibe e que comparte camiño en vésperas do Xacobeo 2027”.

Tamén desexou que para a próxima Romaría do Pino, haxa entre os asistentes un alcalde de A Coruña, outro de Ferrol e outro de Santiago. “Os nosos candidatos ás alcaldías son candidatos de goberno e van facer todo o posible para que nos sintamos orgullosos”, subliñou.

“O QUE É DE TODOS, DEBÁTESE ENTRE TODOS”

O líder dos populares galegos tamén se referiu a necesidade dunha reforma do financiamento autonómico que conte coas Comunidades, lembrando a postura firme de Galicia de que “os recursos que son de todos, repártanse e debátense entre todos”, tal e como manifestou recentemente nunha visita a Cataluña. Rueda insiste en que “Galicia non quere quitarlle nada a ninguén, pero a Galicia ninguén lle vai quitar nada”, reiterando que non participará en reunións bilaterais do modelo de financiamento e esixindo un trato equitativo para a nosa Comunidade.

DIEGO CALVO: “SOMOS O MODELO DO ESFORZO E A HONESTIDADE”

Pola súa banda, o presidente provincial do PP da Coruña, Diego Calvo, cualificou esta romaría como unha demostración de forza, de unidade e de que o Partido Popular está vivo, mobilizado, preparado e activado”.

Dirixíndose aos 4.500 asistentes, agradeceu o labor de todas as persoas que “dedican horas e horas da súa vida para mellorar os seus municipios sen pedir nada a cambio”.

Ademais, puxo en valor o modelo dos alcaldes do PPdeG, como un modelo de “esforzo, traballo, xestión, proximidade e honestidade”. Pola contra, lamentou a existencia doutro modelo, “o de quen converteu a política nunha sucesión permanente de escándalos, escusas e xustificacións”. Neste sentido, criticou o deterioro institucional “nunca visto, provocado polo PSOE”.

Calvo concluíu asegurando que o PPdeG está “disposto a volver gañar a confianza dos galegos e galegas” e, en clave nacional, asegurou que “Alberto Núñez Feijóo será o próximo presidente, o que merece España”.

O PPdeG destaca as iniciativas de emprendemento desde o rural galego que poñen en valor o territorio

O PPdeG puxo en valor as iniciativas de emprendemento que desde o rural está a pór en marcha o Goberno galego e que poñen en valor o territorio.

Durante unha visita ás instalacións da ecogranxa Teijeiro, en Eirexalba, no Incio, os deputados do Grupo Parlamentario Popular da Comisión de Agricultura, Alimentación, Gandería e Montes salientaron a aposta da Xunta “polo fomento das razas autóctonas”, a través de axudas a criadores, investigación, protección da raza e promoción dunha marca que “é sinónimo de calidade”.

Para a deputada Encarna Amigo, o proxecto de Carlos Teijeiro, dedicada á cría de porco celta en ecolóxico, “é un exemplo”, xa que mestura relevo xeracional e emprendemento. “Desde o rural, ponse en valor o territorio, foméntase unha das razas autóctonas de Galicia e prodúcense produtos de calidade”, engadiu.

Neste senso, a parlamentaria popular recoñeceu “o inxente labor” para chegar a xestionar parcelas de distintos propietarios, ata reunir 20 hectáreas de terreo. Durante a visita guiada, puideron comprobar como a crianza dos animais se realiza ao estilo tradicional, ao aire libre e alimentándose dos froitos do campo.

Ecogranxa Teijeiro, que conta co asesoramento da Asociación de criadores da raza porcina celta (Asoporcel), emprega técnicas pioneiras para o tratamento dos residuos, a través de procesos químicos e tecnoloxía que procuran o mínimo impacto no entorno.